Po co uszlachetniać druk
Uszlachetnienie ma jeden z trzech celów, czasem kilka naraz:
- Ochrona. Folia na okładce katalogu czy teczce sprawia, że nie przecierają się rogi, nie pęka farba na grzbiecie i nie zostają odciski palców.
- Odczucie w dłoni. Wizytówka z folią soft touch jest aksamitna i „cięższa” w odbiorze, nawet przy tej samej gramaturze.
- Wyróżnienie. Błyszczące logo na matowym tle, wypukły napis, złoty element — oko i palec od razu tam trafiają.
Najczęściej uszlachetnia się wizytówki, teczki ofertowe, okładki katalogów, zaproszenia, opakowania i kalendarze. Przy ulotkach masowych zwykle się to nie opłaca — tam liczy się koszt jednostkowy.
Rodzaje uszlachetnień — porównanie
| Uszlachetnienie | Efekt | Jak powstaje | Kiedy wybrać |
|---|---|---|---|
| Folia matowa | matowa, spokojna powierzchnia, ochrona | laminowanie całego arkusza cienką folią | teczki, okładki, wizytówki |
| Folia błyszcząca | żywe kolory, połysk | jak wyżej | okładki ze zdjęciami, opakowania |
| Folia soft touch | aksamitny, miękki dotyk | folia o specjalnej strukturze | wizytówki i teczki premium |
| Lakier UV wybiórczy | błyszczący element na matowym tle | lakier nakładany tylko w wybranych miejscach | logo, nazwa, zdjęcie produktu |
| Lakier 3D (wypukły) | błyszczący i wyczuwalny pod palcem | gruba warstwa lakieru nakładana cyfrowo | wizytówki, zaproszenia, krótkie serie |
| Tłoczenie | wypukły lub wklęsły relief bez koloru albo z kolorem | prasa i matryca z kontrmatrycą | logo na teczkach, okładkach, opakowaniach |
| Złocenie na gorąco | metaliczny połysk (złoto, srebro, miedź, kolory) | folia przenoszona matrycą pod ciepłem i naciskiem | zaproszenia, dyplomy, opakowania, kalendarze |
| Złocenie cyfrowe | metaliczny połysk bez matrycy | folia wiązana na lakierze lub tonerze | krótkie serie, personalizacja |
Uszlachetnienia można łączyć: klasyczny zestaw na teczkę to folia mat na całości plus lakier wybiórczy na logo. Przy wizytówkach często spotyka się folię soft touch z lakierem 3D albo złoceniem.
Matryca czy druk cyfrowy — co decyduje o cenie
To najważniejsza rzecz przy wycenie uszlachetnień. Są dwie drogi:
Metody z matrycą (tłoczenie, klasyczne złocenie na gorąco). Najpierw trzeba wykonać metalową matrycę dla konkretnego wzoru. To koszt stały, niezależny od nakładu. Przy 100 wizytówkach rozkłada się na niewiele sztuk i podnosi cenę jednostkową wyraźnie. Przy kilku tysiącach prawie znika. Efekt jest za to najlepszy: złocenie na gorąco ma ostry rysunek i głęboki połysk, a tłoczenie daje prawdziwy relief w papierze.
Metody cyfrowe (lakier 3D, złocenie cyfrowe). Nie potrzebują matrycy — wzór idzie z pliku. Opłacają się przy krótkich seriach i przy personalizacji, np. imię każdego gościa na zaproszeniu w złocie. Efekt jest bardzo dobry, choć przy złoceniu cyfrowym drobne detale mogą być mniej ostre niż przy matrycy.
Orientacyjnie: do kilkuset sztuk zwykle wygrywają metody cyfrowe, powyżej — klasyczne. Konkretny próg zależy od wielkości wzoru i liczby kolorów folii, dlatego uszlachetnienia wyceniamy indywidualnie. Podaj nakład, format i zaznacz na podglądzie, co ma być uszlachetnione — szczegóły na stronie uszlachetnienia: lakier 3D, folia i złocenie.
Jak przygotować plik z uszlachetnieniem
Uszlachetnienie to dla maszyny osobna „farba”, więc w pliku musi być osobną warstwą. Kroki, które oszczędzą korespondencji:
- Przygotuj normalny plik do druku w CMYK, ze spadami (zasady w poradniku Spady drukarskie).
- Elementy do lakieru, złocenia lub tłoczenia narysuj w osobnej warstwie albo osobnym pliku, w tej samej pozycji co grafika.
- Użyj koloru dodatkowego (spot) nazwanego czytelnie, np. LAKIER albo ZLOTO, w 100% krycia. Bez półtonów i przejść tonalnych.
- Elementy mają być wektorem — tekst zamieniony na krzywe, logo w wektorze.
- Unikaj bardzo cienkich linii i drobnego tekstu w uszlachetnieniu. Zbyt cienkie kreski potrafią się zlać albo nie przyjąć folii.
- Zostaw kilka dziesiątych milimetra tolerancji między złoceniem a drukiem — pasowanie nigdy nie jest idealne co do włosa.
Każdy taki plik sprawdzamy przed produkcją; jeśli coś trzeba poprawić, zrobi to nasze studio. Logo tylko w JPG? Przeczytaj Logo w wektorze — dlaczego drukarnia o nie prosi.
Uszlachetnienia w wielkim formacie: laminaty
W druku wielkoformatowym rolę uszlachetnienia pełni głównie laminat — przezroczysta folia nakładana na wydruk. Druk UV jest odporny sam w sobie, więc laminat jest opcją, a nie obowiązkiem. Stosujemy go, gdy wydruk pracuje w trudnych warunkach albo ma mieć określony wygląd:
- laminat monomeryczny mat lub błysk — ok. 21 zł netto/m², przy intensywnym ścieraniu,
- laminat polimerowy — ok. 31 zł netto/m², pojazdy i ekspozycja powyżej 5 lat,
- laminat antygraffiti — ok. 42 zł netto/m², przystanki, przestrzeń publiczna,
- laminat antypoślizgowy R10 — ok. 42 zł netto/m², grafiki podłogowe,
- laminat strukturalny (płótno, piasek) — ok. 39 zł netto/m², fototapety i dekoracje.
Przykład: fototapeta 3 × 2,6 m z laminatem strukturalnym „płótno” to 7,8 m² × ok. 39 zł, czyli ok. 304 zł netto za laminat, doliczone do ceny samej tapety.